300px-Xerox_Alto_mit_Rechner

In het vorige artikel noemde ik het terloops: veel van wat we vandaag de dag doen met computers is uitgevonden door Xerox. Dat is een boeiende geschiedenis, al vaak verteld, maar laat ik het nog eens samenvatten. Om precies te zijn gaat het over Xerox PARC, het Palo Alto Research Center. Zo ongeveer alles wat onze computers gebruiken is daar bedacht of voor het eerst serieus toegepast. Grafische schermen, grafische user interfaces, WYSIWYG, windows, menu’s, Ethernet, laserprinters, object-oriented programmeren. Daarna door iedereen met succes toegepast. Behalve door Xerox.

De meest treffende voorbeelden:

Laserprinters. Vooral belangrijk in het bedrijfsleven voor haarscherpe afdrukken. Een uitvinding die door Xerox wel met succes is toegepast, maar die op grotere schaal bekend is geworden door met name Canon en HP.

Bitmap graphics. Ooit stond er alleen tekst (alle letters even groot) op een computerscherm. Tegenwoordig is ieder puntje op het scherm (iedere pixel, zoals dat heet) apart in te vullen, waarmee zowel tekst (in elke grootte en dikte) als afbeeldingen kunnen worden weergegeven. Iedere pixel was een bitje in het geheugen (de bitmap), bij de oorspronkelijke zwart-witschermen. Voor een kleurenscherm zijn per pixel meer geheugenbitjes nodig. De computer die Xerox ermee maakte heette de Alto. Een soort oer-Mac.

Graphical user interface (GUI). Een combinatie van windows, iconen en menu’s, waar met een muis selecties in kunnen worden gemaakt. De muis was al eerder uitgevonden (bij het Stanford Research Institute, vlakbij PARC), maar werd door PARC voor het eerst op grotere schaal toegepast.

“What You See Is What You Get” (WYSIWYG). Het principe waarbij het computerscherm de tekst en afbeeldingen exact toont zoals ze op papier gaan komen.

Ethernet. Een Local Area Network (LAN) om computers, printers en andere apparaten met elkaar te verbinden. Oorspronkelijk een coax-kabel waarop alle apparaten letterlijk werden ingeprikt. Later onze huidige “Cat 5”-kabels.

Object-oriented programming (OOP). Bij PARC ontwikkelde men de taal Smalltalk, de voorloper van veel huidige OO-talen. OOP is niet helemaal door PARC uitgevonden; een aantal ideeën is overgenomen uit de taal Simula, een aantal jaren eerder bedacht in Noorwegen.

En wat deed Xerox met dit moois? Niets, of bijna niets. Xerox zei: “Nah, we maken kopieermachines”. Een historische denkfout, want de wereld ging een andere kant op. De uitvinders bij PARC hadden dat al snel door, wat de nodige frustraties opleverde. Een aantal van hen nam de ideeën mee naar een nieuw bedrijf (de uitvinders van Ethernet, bijvoorbeeld, richtten het bedrijf 3Com op, dat jarenlang voorop liep bij netwerken). Een aantal anderen, met name de GUI- en OOP-uitvinders, “liep over” naar Apple. Waar men de ideeën verbeterde en de Lisa (1982, niet zo succesvol) en de Macintosh (1984, nog steeds populair) op de markt bracht. Later kwam daar de LaserWriter bij, een door Canon voor Apple gefabriceerde laserprinter. Dat werd het begin van de desktop publishing-revolutie, waar o.a. Adobe zijn bestaan aan heeft te danken.

Er is veel geschreven over wat Apple heeft gedaan met de PARC-ideeën. Niet alles daarvan is correct (en dat is een understatement). Zo is lange tijd gesuggereerd dat Apple de ideeën van PARC heeft gestolen, of afgekeken. Dat is niet waar, zoals sommige meer recente artikelen aantonen. Kort samengevat: Apple had de oorspronkelijke ideeën voor grafische user interfaces zelf ook al, maar een bezoek aan Xerox bevestigde dat Apple op de goede weg was. Wat er wel gebeurde: tijdens dat bezoek werd het de PARC-uitvinders duidelijk dat Apple hun ideeën wél serieus nam. Het leek erop dat Steve Jobs een betere visie op de toekomst had dan Xerox. Met als gevolg de verhuizing van een aantal van de belangrijkste PARC-medewerkers naar Apple. Slim van ze.

Het is natuurlijk wel zo dat de computers van vandaag er zo langzamerhand wat anders gaan uitzien. We hebben nu touch screens, en iPads en iPhones. Daar heeft Xerox toch zeker geen aandeel in gehad? Eh, jawel. Een beetje toch. Een inmiddels beroemde onderzoeker van Xerox PARC, Alan Kay, had al jaren eerder een studie gedaan naar een toekomstige computer. De Dynabook, dat was zijn droom. Zag er zo uit, op papier:

Dynabook

Een soort iPad, toch? De toenmalige technologie (we hebben het over 1972!) stond de fabricage ervan in de weg, maar Alan Kay had het goed gezien: zo moeten computers werken. Dat we daarvoor eerst een Alto en een Mac nodig hadden was bijzaak. Kwestie van tijd. Alan Kay heeft later voor Apple gewerkt en ongetwijfeld een steentje  bijgedragen aan wat we nu dagelijks in handen hebben.

In de tijd dat ik zelf voor Apple werkte (niet zo heel veel historische steentjes bijgedragen, vrees ik) kwam ik geregeld in Silicon Valley. Dus ik, als fan van al dat mooie speelgoed, huurde een auto, stuurde hem de mooie glooiende Coyote Hill Road op, en zag mijn Mekka: Xerox PARC. Dat viel nogal tegen. De genialiteit straalde er niet van af. Een gebouw, zoals alle andere gebouwen in Silicon Valley. Laagbouw, vanwege de aardbevingen. Groen gras eromheen, dankzij veel watersproeiers. Omgeven door parkeerplaatsen vol met auto’s natuurlijk (al was Palo Alto de enige plaats daar waar nog weleens werd gefietst, dankzij de nabijheid van Stanford University). Ik ben maar weer omgekeerd. Back to the future.

Advertenties